xatir

xatir
is. <ər.>
1. İnsanın keçmişdə olmuş bir şeyi yadda saxlama qabiliyyəti; yaddaş, zehin. O əhvalat indi də xatirimdədir. – Xatirində varmı boranlı çağlar? Bürümüşdü bizi zalım qaçaqlar. M. Müş.. Xatirə düşmək (gəlmək) – yada düşmək, hafizədə, yaddaşda yenidən canlanmaq. Düşəndə xatirimə göylərə çıxar ahim; O mahparə ilə xəlvət etdiyim gecələr. S. Ə. Ş.. Xatirə gətirmək – yada salmaq, anmaq. Xatirində qalmaq (yaşamaq) – yadında qalmaq, unutmamaq. O gün bizim xatirimizdə əbədi olaraq yaşayacaqdır. M. İ.. Beləliklə, mən tam üç gün Yaqutu görmədim və bu üç gün həyatımın ən uzun günləri olaraq həmişəlik xatirimdə qaldı. Ə. M.. Xatirində saxlamaq – yadından çıxarmamaq, unutmamaq. Xatirindən çıxmaq – yaddaşdan çıxmaq, unutmaq. Ürəyim təngləşirdi. «Adi həyat» bildiyimiz şəhər yaşayışı, şəhərin yuxusuz gecələri xatirimdən çıxmırdı. T. Ş. S..
2. məc. Könül, ürək, qəlb mənasında. Ey fəqir, ehtiyacını göstər! İstə məndən, nə xatirin istər! M. Ə. S.. <Almaz Aftilə:> Sən bilirsən ki, mən sənin xatirini nə qədər istəyirəm. C. C.. // məc. Mənlik hissi. Xatirinə dəymək (toxunmaq) – mənliyinə, izzəti-nəfsinə toxunmaq. Bu söz Kazımın xatirinə dəyən kimi oldu. M. C.. . . Xatirinə dəyməmək üçün Eldara heç bir söz demirdim. M. Rz..
3. Hörmət, sayğı. Sənin xatirin üçün. O, xatir bilən deyil. Xatir saxlamaq – hörmət saxlamaq, sayğı bəsləmək.
4. Xatirinə şəklində – 1) hörmət, sayğı əlaməti olaraq. Mənə elə gəlir dünyada hər şey; Sənin xatirinə yaranıb ancaq. Ə. Kürçaylı. Professorun iştahı güc gətirsə də, Ədhəmin xatirinə özünü saxlaya bildi. B. Bayramov; 2) . . . naminə, . . . üçün, . . . görə, . . . uğrunda. İndi mən sabahın xatirinə; Onların bu gününü alımmı əllərindən?. . Almalıyam. . . çarə yox! B. V..
◊ Xatiri qalmaq – bir şeydən incimək, könlünə toxunmaq, məyus olmaq, ürəyi incimək. Xatiri olmaq – hörməti olmaq, nüfuzu olmaq, sayılmaq, istənilmək, əzizlənmək. Xatiri . . . yanında əziz olmaq – hörmət edilmək, əzizlənmək, sayılmaq. . . Vətənə qulluq edən qadının xatiri hamının yanında əzizdir. M. C.. Hələ indi, bu qocalıq günlərində Gülzar xalanın xatiri Mustafa kişinin yanında o qədər əzizdi ki. . M. Əlizadə. Xatirini almaq – könlünü almaq, təskin etmək, ürək-dirək vermək. Taybuynuz öküzə heç mahnı oxuyan, xoş dillə onu oxşayan və xatirini alan olmur. . . F. K.. Xatirini gözləmək (saxlamaq) – hörmətini gözləmək, hörmətini saxlamaq, hörmət etmək, xatirini istəmək. Xatirini istəmək – sayğı, hörmət bəsləmək, əziz saymaq, yanında hörməti olmaq. <Mustafa bəy:> Bilirsən, Mirzə Kərim, mən sənin xatirini çox istəyirəm. Ə. H.. Xatirini qırmaq (sındırmaq) – qəlbinə dəymək, ürəyini sındırmaq. Lələ Lətifin xatirini sındırmayıb gül bağına getdi. «Lətif şah». Allah xati- rinə – yalvarış, xahiş mənasında: sən Allah, Allah eşqinə. <Rəhim:> Ağa, Allah xatirinə mənim munisimi əlimdən alma! N. V.. <Gövhərin əri camaata:> Allah xatirinə, hər gün iclas çağırın, bəlkə bu arvadın üzünü az görüm. M. İ..

Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. 2009.

Игры ⚽ Нужно сделать НИР?

Look at other dictionaries:

  • xatirə — is. 1. İnsanın yadında, hafizəsində qoruyub saxladığı hər hansı bir hadisə, iş və s. , keçmişdə olmuş hər hansı bir hadisəni, işi və s. ni xatırladan şey. Kənd həyatında təbiətin o zəngin və geniş qucağında nə qədər canlı lövhələr, unudulmaz… …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • xatir — ə. 1) fikir, zehin, ağıl; 2) könül, qəlb, ürək; 3) hiss, duyğu; 4) hörmət; 5) kef …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • xatirə — ə. 1) yada düşən şey; 2) xatirdə qalmış şey; yaddaş; 3) yadigar …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • rəncidəxatir — sif. və zərf <fars. rəncidə və ər. qəlb, xatir, hal> İncik, incimiş, küskün, küsmüş. Belə şübhəli və bir az da rəncidəxatir xan durub darvazadan çıxdı. Ç.. Lakin müvəkkil rəncidəhal gedirdi. B. Bayramov. Rəncidəqəlb (rəncidəxatir,… …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • şikəstəxatir — sif. <fars. şikəstə və ər. xatir> klas. Qəlbi sınmış, ürəyi sınmış, qəlbiqırıq, incik. Sənsiz mən idim şikəstəxatir; Yüz şükr, sənə yetişdim axir. F …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • rəncidəxatir — f. və ə. bax: rəncidəqəlb …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • şikəstəxatir — f. və ə. qəlbi sınıq …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • şuridəxatir — f. və ə. halı pərişan …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • sünuh — ə. xatirə gəlmə, xəyaldan keçmə; xəyala (xatirə) gələn şey …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • xəvatir — ə. «xatirə» c. xatirələr …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”